Ik heb eerlijk gezegd niks tegen AI-teksten, als ze het verhaal van de afzender maar goed vertellen. En als ze maar niet bomvol clichés staan. Maar dat laatste geldt ook voor teksten die door mensen zijn geschreven. Nu we allemaal overal kunnen publiceren, missen we een goede eindredacteur.
Daar komt De Grote Clichéverwijderaar om de hoek kijken. Het is een open-source ‘skill’, daarover straks meer, die Nederlandse teksten controleert op versleten formuleringen, lege beeldspraak, automatische structuren en opgeblazen taal. Of het nu AI-clichés of menselijke platitudes zijn, ze moeten weg.
De Grote Clichéverwijderaar doet dat. Die zorgt ervoor dat we uitdrukkingen als “In een snel veranderende wereld”, “Het gaat niet alleen om X, maar ook om Y”, “Samen maken we het verschil” en “De reis begint vandaag” alleen nog tegenkomen als ze echt van toegevoegde waarde zijn.
Waarom een clichéverwijderaar?
AI is getraind op teksten van mensen. Wat vaak voorkomt, krijgt in die modellen meer gewicht. Wie AI aan het schrijven zet, krijgt daarom vaak veelvoorkomende constructies terug. En veelgebruikte formuleringen kunnen hun kracht verliezen en clichés worden. Dat is zonde van de verhalen. En onnodig.
Voor de meeste mensen is schrijven geen dagelijkse kost. Ze kijken zelden kritisch naar hun teksten. Ze zijn zich niet bewust van de clichés die bestaan. Ze staan niet stil bij de veelvoorkomende woorden. Dat doen ze niet als ze zelf aan het schrijven slaan en ook niet als ze AI laten schrijven.
De Grote Clichéverwijderaar doet dat wel. Het is een skill: een herbruikbaar pakket instructies waarmee je AI vertelt hoe hij een bepaalde taak moet uitvoeren. Je kunt zo’n skill bijvoorbeeld in ChatGPT, Claude, Codex of Gemini gebruiken.
Wat doet De Grote Clichéverwijderaar?
De skill kijkt onder meer naar versleten uitdrukkingen als “een stip op de horizon”, “de handen ineenslaan” en “buiten de gebaande paden”. Maar ook naar vage taal als “de kracht van”, “een positieve impact maken” en “het potentieel ontsluiten”. Of naar denkclichés als “verandering biedt ook kansen” en “samen staan we sterker”.
Ook de vorm van de tekst krijgt aandacht. Staat er boven iedere alinea een tussenkop? Eindigt iedere gedachte met een samenvatting? Bestaat iedere opsomming uit drie keurige punten? Wordt hetzelfde idee steeds opnieuw verteld?
En dan is er nog de opgeblazen lucht. Zinnen die het belang van het onderwerp benadrukken, een eenvoudig punt aankondigen of tussen twee inhoudelijke gedachten in blijven praten. Die mogen weg of worden samengevoegd.
De regel is daarbij:
Haal de lucht eruit, niet de adem.
Een tekst hoeft niet kort te zijn. Iedere passage moet alleen wel iets doen.
Een klein voorbeeld:
Origineel:
In een snel veranderende wereld is het belangrijker dan ooit om samen de handen uit de mouwen te steken.
Na De Grote Clichéverwijderaar:
We moeten samenwerken en aan de slag.
De skill bewaakt ook wat niet mag veranderen: feiten, namen, cijfers, citaten, vaktermen, betekenis en de eigen stem van de schrijver. De skill is niet bedoeld om een tekst door een AI-detector te loodsen. AI-detectors zijn daar trouwens geen betrouwbare maatstaf voor. Het doel is betere tekst, niet een bewijs van menselijk auteurschap.
Maar even tussendoor: het blijft jouw verhaal. De Grote Clichéverwijderaar heeft niet per se gelijk. Als jij een uitdrukking wilt gebruiken die de verwijderaar als cliché aanmerkt, moet je dat gewoon lekker doen.
Hoe kun je hem gebruiken?
De Grote Clichéverwijderaar werkt met twee keuzes.
Eerst bepaal je hoeveel er mag veranderen:
Licht opschonen. Alleen duidelijke clichés, opgeblazen woorden en kleine herhalingen verdwijnen. De structuur en lengte blijven grotendeels staan.
Stevig redigeren. Ook overbodige uitleg, dubbele gedachten en opgeblazen passages worden geschrapt. De tekst wordt merkbaar korter en directer.
Terugbrengen tot de kern. Alles wat geen nieuwe informatie, betekenis, sfeer of ritme toevoegt, mag verdwijnen. Alinea’s mogen weg. De structuur mag veranderen.
Daarna bepaal je hoeveel controle je zelf wilt houden.
Bij direct krijg je meteen de volledig aangepaste tekst.
Bij samen krijg je steeds één voorstel:
Origineel
In een wereld waarin alles steeds sneller gaat, is het belangrijker dan ooit om...
Voorstel
We werken steeds sneller. Daardoor wordt het belangrijker om...
Waarom
De eerste zin is algemene aanloop en voegt nog geen concrete informatie toe.
Je antwoordt met j of n. Bij j wordt alleen dat voorstel verwerkt. Bij n blijft het origineel staan. Daarna volgt het volgende voorstel. Er verandert niets stilzwijgend.
Een voorbeeld
Je kunt de skill bijvoorbeeld deze opdracht geven:
Gebruik De Grote Clichéverwijderaar voor deze tekst.
Intensiteit: 2. Stevig redigeren.
Samenwerking: samen.
Toon één voorstel per keer en wacht steeds op j of n.
Verander geen feiten, citaten of vaktermen.
[plak hier je tekst]
Of:
Gebruik De Grote Clichéverwijderaar.
Intensiteit: 1. Licht opschonen.
Samenwerking: direct.
Behoud de structuur en maak de tekst alleen concreter en minder clichéachtig.
De skill is vooral handig voor teksten die al bijna goed zijn. Een nieuwsbriefconcept, een webtekst, een briefing, een sollicitatiebrief of een AI-draft.
De Grote Clichéverwijderaar staat op GitHub:
https://github.com/erwinblom/de-grote-clicheverwijderaar
Je kunt de skill daar bekijken, downloaden, gebruiken, verbeteren of aanvullen met Nederlandse voorbeelden. Nieuwe clichés zijn welkom. Een lijst met verboden woorden wil ik er liever niet van maken. “Cruciaal” is niet altijd fout. Soms is het precies het juiste woord.
En dit is een eerste aanzet, er zal vast nog veel beter aan kunnen. Doe suggesties, samen weten we meer!
Vrienden,
Tot de volgende.
Erwin Blom
Dank! Ik gebruik deze nu als element in een corporate communicatie tool 🙂🙏
Goed idee en grondige uitwerking.
Ik ben benieuwd of mensen die zeggen dat zij beter schrijven dan hun AI dan precies weten wat precies hun stijl is en wat maakt dat ze dat vinden werken. En wat er dan precies niet goed is aan de AI-tekst.
Flashback naar Volkskrant stijlgids en Handboek stijl van Peter Burger die hier ergens in een boekenkast staan.